تبلیغات
وبلاگ باغ تنگه «باقرتنگه» baghertange/baghtanghe veblog - گستره و پراکندگی لهجه­ های مازندرانی
گستره و پراکندگی لهجه­ های مازندرانی

مازندرانی علی­رغم تأثیراتی که از زبان­های مختلف به ویژه فارسی، پذیرفته است و با وجود آن که واژه­های زیادی از این زبان­ها به عاریت گرفته است، همچنان به حیات خود ادامه داده و امروزه زبان رایج در اکثر مناطق مازندران است.

مشخصاً مرزهای زبانی برمرزهای جغرافیایی یا سیاسی منطبق نیستند و بنا به ادعـای بعضی نویسندگان، این زبان علاوه بر شهرهای مازندران، در مناطقی از شهمیرزاد، سنگسر، فیروزکوه، دماوند، لواسـانات، مناطق شمالی کوه­های امامزاده داود و طالقان هم رایج است (جنیدی،۱۳۶۸، ۷-۶؛ هومند، ۱۳۶۹: ۸). اگرچه در آخرین تقسیمات کشوری شهرستان بهشهر شرقی­ترین شهر استان است ولی گستردگی این زبان از شرق تا گرگان ادامه دارد و از غرب هم به شهر تنکابن و رامسر می­رسد.

به مانند هر زبان دیگر، این زبان نیز در مناطق مختلف استان با لهجه­ هایی کم و بیش متفاوت به کار می­رود. برخی نویسندگان و زبان­شناسان ( مانند وثوقی،۱۳۷۱؛ نجف­زاده بارفروش،۱۳۶۸، و  دهگان،۱۳۶۸) تلاش نموده­اند که این لهجه­ه ا را تقسیم­بندی نموده و نام لهجه­ های شرقی، مرکزی و غربی را بر آنها بگذارند. اما به نظر می­رسد که تعیین خط و مرز مشخصی که جداکننده لهجه­ های مختلف باشد چندان ساده نباشد.

از شرقی­ترین نقطه­ای که زبان مازندرانی به کار می­رود تا قسمت­هایی از نوشهر و چالوس این تفاوت لهجه­ای آنقدر زیاد نیست که به عدم درک متقابل منجر شود اما در مناطق غربی استان یعنی شهرستان­های تنکابن و رامسر به خاطر تأثیر زبان گیلکی، این زبان مشترکات زیادی با زبان گیلکی دارد و به همین دلیل گویشوران شهرهای یادشده برای برقراری ارتباط با سایر گویشوران مازندرانی عمدتا” به زبان فارسی متوسل می­شوند.

از طرفی دیگر، استان مازندران از نقطه نظر جغرافیایی از دو منطقه نسبتاً متفاوت تشکیل شده است (فصل سوم). یکی منطقه جلگه­ای است که حد فاصل خط ساحلی دریای خزر و کوهپایه­ های شمالی البرز با عرض متغیر از غرب تا شرق استان گسترده شده است و دیگری ناحیه کوهستانی است که در قسمت شمالی رشته کوه البرز واقع شده است.

هر یک از مناطق مذکور، شیوه­های زندگی، شرایط اقلیمی و طبیعی، بافت اجتماعی و فرهنگی و بالطبع لهجه مخصوص خود را دارند. مراکز شهری بزرگ عمدتاً در مناطق جلگه ­ای واقع شده ­اند و مناطق کوهستانی غالباً از این مراکز به دور بوده و ساکنان آن نیز ارتباط کمی با این مراکز دارند. در نتیجه، زبان اهالی کوهستان کمتر دستخوش تغییر و تحول شده و واژه­های اصیل و بومی در لهجه­ ی آنها بیشتر حفظ شده است. به همین خاطر، گاه مشاهده می­شود که تفاوت لهجه­ ای بین شهرنشینان و کوه­نشینان یک شهرستان بیشتر از تفاوت لهجه­ ای میان شهرنشینان دو شهر مجاور و یا دور از هم می­باشد.

بنابراین تفاوت­های لهجه­ ای از شهری به شهر دیگر و از نقاط کوهستانی یک شهرستان تا نقاط جلگه­ای همان شهرستان به چشم می­خورند و این تفاوت­ها گاه چنان آشکار هستند که می­توان از روی لهجه فرد به محل اقامت او پی برد. با این اوصاف، به نظر می­رسد که هر گونه تقسیم­بندی دقیق مستلزم مطالعات دقیق میدانی است. کلباسی(۱۳۷۶، مقدمه:۲۳)

ضمن نقل پاره­ای از این تقسیم­بندی­ها، پذیرش آنها را به انجام مطالعات کامل­تر و کسب شواهد دقیق­تر موکول می­کند. همین امر موجب شده است که مولفان واژه­نامه بزرگ تبری (جلد ۱، ۱۳۷۷: ۴۲۲) برای تفکیک مناطق گویشی، ده منطقه گویشی مختلف را در نظر بگیرند. برای نمونه، در این تقسیم­بندی­ها شهر آمل به همراه مناطق اطراف آن، نظیر لاریجان و محمودآباد، در منطقه ۶ واقع شده ­اند، حال آنکه شهرهای بابل، بابلسر، امیرکلا، بهنمیر و نیز بخش­های گنج ­افروز و بندپی در منطقه ۵ قرار گرفته ­اند. جالب آنکه منطقه چلاو، از بخش­های تابعه شهرستان آمل، در منطقه ۵ قرارگرفته و شهر فریدونکنار نیز در مرز بین دو منطقه واقع شده است.

در میان لهجه­ های مازندرانی، لهجه­ ی شهر ساری که مرکز استان است به عنوان لهجة معیار در نظر گرفته می­شود و لهجه­ ای تقریباً بی­نشان است که مشترکاتش با زبان فارسی بیش از سایر لهجه­ هاست و همین لهجه مورد استفاده صدا و سیمای استان است.

به خاطر برخی مسائل اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و اقلیمی بسیاری از هموطنان­مان در گذشته دور یا نزدیک از استان­های آذربایجان، مرکزی، سمنان، سیستان و بلوچستان، خراسان، کردستان، لرستان و خوزستان به این استان مهاجرت نمودند. این مهاجران که در مناطق مختلف استان ساکن هستند، زبان یا لهجه خود را حفظ نموده ­اند و در ارتباطات داخلی از آن استفاده می­کنند و برای برقرای ارتباط با بومیان منطقه از زبان مازندرانی یا فارسی استفاده می­کنند.

بنابراین ترکی، کردی، لری، بلوچی، سمنانی، خراسانی و حتی عربی در کنار مازندرانی در جاهای مختلف استان رایج­اند. برای نمونه، لهجه­ ای از ترکی در منطقه گلوگاه بهشهر و لهجه­ ای از کردی در منطقه کوهستانی کجور در شهرستان نوشهر رایج­اند.




طبقه بندی: اخبار News،
برچسب ها: گستره و پراکندگی لهجه­ های مازندرانی،

تاریخ : دوشنبه 10 شهریور 1393 | 09:59 ب.ظ | نویسنده : حمیدرضا گل محمدی تواندشتی | نظرات
.: Weblog Themes By SlideTheme :.